محمدرضا زاهدی ۲۰ مرداد ۱۴۰۲ کارآفرین

از مدیریت محصول چه می دانید؟

مدیریت محصول چیست؟

مدیریت محصول (Product Management) فرایندی است که در آن یک شخص یا تیم، مسئولیت برنامه‌ریزی، توسعه و راه‌اندازی محصولات را به عهده دارد. مدیریت محصول در تمام طول چرخه عمر محصول (از مرحله طراحی و توسعه تا تولید و بازاریابی و همچنین مراحل بعدی شامل پشتیبانی و بهبود و در نهایت بازنشستگی محصول از بازار) مسئولیت دارد.

در واقع، مدیریت محصول متمرکز بر بهترین استفاده از منابع موجود و تعامل با تیم‌های مختلف داخلی و خارجی، از جمله توسعه‌دهندگان، طراحان، بازاریابان و مشتریان است. هدف اصلی مدیریت محصول، ارائه محصولات و خدماتی است که نیازها و خواسته‌های مشتریان را برآورده کند و در عین حال بازدهی مالی و موفقیت را برای شرکت ایجاد کند.

یک مدیر محصول چه دانش ها و مهارت هایی باید داشته باشد؟

مدیر محصول برای موفقیت در نقش خود باید دانش‌ها و مهارت‌های گوناگونی را به دست آورده باشد. برخی از دانش‌ها و مهارت‌های مهم برای یک مدیر محصول را بررسی می‌کنیم:

مدیریت استراتژیک چیست؟

مورد اول: فهم دامنه محصول

دامنه محصول (Product Domain) به معنای حوزه‎ای است که محصول مورد نظر در آن قرار دارد و شامل دانش، فناوری‌ها، روندها، قوانین و محدودیت‌های مرتبط با صنعت و بازاری است که محصول در آن عمل می‌کند. دامنه محصول می‌تواند در بسیاری از صنایع و حوزه‌ها، متفاوت باشد. 

برای مثال، در صنعت خودروسازی، دامنه محصول شامل خودروها، سیستم‌های نقلیه، تکنولوژی‌های سواری و مسائل مرتبط با این حوزه است. در حوزه فناوری اطلاعات، دامنه محصول شامل نرم‌افزارها، اپلیکیشن‌ها، سرویس‌های ابری و تکنولوژی‌های مرتبط است. بدون درک صحیح از دامنه محصول، ممکن است تصمیمات نادرست گرفته شوند یا بهبود و توسعه محصول به درستی انجام نشود.

مورد دوم: تحقیقات بازار و آنالیز

تحقیقات و تجزیه و تحلیل بازار (Market Research and Analysis) فرآیندی است که در آن اطلاعات و داده‌های مربوط به بازار، تحلیل و ارزیابی می‌شوند. هدف اصلی این فرآیند، درک بهتر از بازار و بهبود تصمیم‌گیری است.

در زیر، مراحل اصلی تحقیقات و تجزیه و تحلیل بازار را توضیح می‌دهیم:

تعیین هدف: در ابتدا، باید هدف اصلی تحقیقات مشخص شود. ممکن است هدف شامل درک نیازها و خواسته‌های مشتریان، شناخت رقبا، ارزیابی روندها و فرصت‌های جدید باشد.

طراحی روش تحقیق: شامل تعیین نوع تحقیق (کیفی یا کمی)، نوع داده‌ها (مشاهده، مصاحبه، نظرسنجی، تحلیل داده‌های آماری و غیره) و نمونه‌برداری مناسب است.

جمع‌آوری داده‌ها: داده‌های مورد نیاز بر اساس روش‌های تعیین شده جمع‌آوری می‌شوند. این می‌تواند شامل مصاحبه با مشتریان، انجام نظرسنجی‌ها، بررسی داده‌های بازار، استفاده از منابع آماری و اطلاعات عمومی باشد.

آنالیز داده‌ها: در این گام، از روش‌های تحلیل آماری اعم از الگویابی، تحلیل SWOT (نقاط قوت، نقاط ضعف، فرصت‌ها و تهدیدها) و تحلیل رقبا استفاده می‌شود.

تفسیر نتایج: در این مرحله با شناخت الگوها، روندها و فرصت‌های موجود در بازار، نقاط قوت و ضعف محصول تعیین می‌شود.

گزارش‌دهی: در نهایت، نتایج تحقیقات و آنالیز بازار باید به صورت گزارشی منتشر شود. این گزارش باید به صورت جامع، قابل فهم و با ارائه توصیه‌ها و راهکارهای عملی برای تصمیم‌گیری مدیریت محصول طراحی شود.

مورد سوم: رویکرد متمرکز بر کاربر

رویکرد متمرکز بر کاربر (User-Centric Approach) به معنای تمرکز به نیازهای کاربران است. در این رویکرد، مشتری به عنوان محور اصلی تصمیم‌گیری در مدیریت محصول قرار می‌گیرد.

به عنوان مثال، در رویکرد متمرکز بر کاربر، مدیر محصول ممکن است از روش‌های زیر استفاده کند:

  1. مصاحبه با کاربران
  2. مشاهده کاربران
  3. تحلیل بازخورد
  4. تست و ارزیابی کاربری

رویکرد متمرکز بر کاربر به مدیر محصول کمک می‌کند تا محصولاتی ارائه دهد که بیشترین رضایت را برای کاربران فراهم کند و در نتیجه موفقیت بیشتری در بازار داشته باشد.

مورد چهارم: طراحی و توسعه محصول

در شغل مدیریت محصول، طراحی و توسعه محصول (Product Design and Development) به فرایندی اطلاق می‌شود که در آن محصول جدیدی طراحی، توسعه و بهبود می‌یابد. این فرآیند شامل مراحلی است که در طول چرخه عمر محصول از ایده‌پردازی و طراحی اولیه تا تولید و بهبود محصول انجام می‌شود.

این فرآیند در همراهی تیم‌های ایده پردازی، فنی مهندسی و طراحی با مدیر محصول انجام می شود که شامل گام های زیر است:

  1. ایده‌ پردازی: در این مرحله، ایده‌های جدید برای محصول مورد بررسی قرار می‌گیرند و بر اساس نیازهای بازار برگزیده میشوند.
  2. طراحی: در این مرحله از مدیریت محصول ، طراحی اولیه محصول انجام می‌شود. این شامل طراحی نمونه‌ها، ایجاد نمونه‌های کارکردی و طرح‌های نهایی محصول است. طراحی محصول باید با توجه به نیازها و خواسته‌های کاربران، محدودیت‌های فنی و قابلیت‌های مورد انتظار از محصول صورت بگیرد.
  3. توسعه: در این مرحله، بر اساس طراحی محصول، تیم‌های فنی و توسعه محصول مشغول به کار می‌شوند تا محصول را به  یک نمونه واقعی مبدل سازند
  4. ارزیابی و تست: پس از مرحله توسعه مدیریت محصول ، محصول باید ارزیابی و تست شود تا کیفیت و عملکرد آن بررسی شود. این شامل تست کاربری، تست عملکرد، ارزیابی ایمنی و تست‌های مرتبط با محصول است.
  5. بهبود محصول: بر اساس بازخورد کاربران، داده‌های بازار، رقابت و موارد دیگر، محصول مورد بررسی قرار می‌گیرد و بهبود‌های لازم در آن اعمال می‌شود. این شامل بهبود رابط کاربری، افزایش قابلیت‌ها و کاهش نقاط ضعف محصول است.
مدیر محصول

مدیر محصول در طول این فرآیند، نقش مشاوری و هماهنگی را با تیم‌های مختلف ایفا می‌کند و تصمیمات استراتژیک مربوط به طراحی و توسعه را اتخاذ می‌کند.

مورد پنجم: مهارت های ارتباطی و همکاری

این مهارت‌های مدیریت محصول  شامل تعامل با تیم‌های داخلی و خارجی، ارتباط با مشتریان و همکاری با ذینفعان مرتبط با محصول است و شامل: 

  1. ارتباط مؤثر با تیم‌ها: برای موفقیت در نقش خود، مدیر محصول باید بتواند با تیم‌های مختلف داخلی، از جمله تیم‌های فنی، طراحی، بازاریابی و مدیریت، به خوبی ارتباط برقرار کند. این شامل فهم دقیق از نیازها و مسائل فنی، توضیح و تبیین اهداف و وظایف، گفتگوی موثر و هماهنگی است.
  2. ارتباط با مشتریان: ارتباط موثر با مشتریان برای درک نیازها، خواسته‌ها و مشکلات آنها بسیار اهمیت دارد. مدیر محصول باید بتواند درک دقیقی از نیازهای مشتریان به دست آورد و این اطلاعات را به تیم‌های داخلی منتقل کند.
  3. همکاری با ذینفعان: مدیر محصول باید با همه ذینفعان از جمله مدیران سطوح بالا، سهامداران شرکت در هماهنگی و تعامل مستمر باشد و جلب نظر آن هارا فراموش نکند

مورد ششم: مهارت‌های تحلیلی و تصمیم‌گیری

مهارت‌های تحلیلی و تصمیم‌گیری (Analytical and Decision-Making Skills) در مدیریت محصول  به توانایی مدیر محصول برای تحلیل و فهم بهتر مسائل و اتخاذ تصمیم‌های بهتر و هوشمندانه در جهت موفقیت محصول اشاره دارد و کمک می‌کنند تا با دقت بیشتری به داده‌ها و اطلاعات روی بیاورد و تصمیمات استراتژیک را اتخاذ کند. این مهارت‌ها عبارتند از:

تحلیل ریسک و فرصت‌ها:

مدیر محصول باید بتواند ریسک‌های مرتبط با محصول و بازار را تحلیل کند و فرصت‌های جدید را شناسایی کند. این شامل تحلیل مزایا و معایب تصمیمات، تحلیل SWOT (نقاط قوت، نقاط ضعف، فرصت‌ها و تهدیدها) و ارزیابی ریسک‌ها و فرصت‌ها است.

تصمیم‌گیری استراتژیک:

مدیر محصول باید بتواند تصمیمات استراتژیک مرتبط با محصول را اتخاذ کند. این شامل تحلیل گزینه‌های موجود، ارزیابی مزایا و معایب هر گزینه، پیش‌بینی تاثیر تصمیمات بر محصول و استراتژی‌های موفقیت محصول است.

مدیریت منابع:

مدیر محصول برای موفقیت محصول باید بتواند منابع مالی، انسانی و زمانی را بهینه مدیریت کند. این شامل برنامه‌ریزی منابع، تخصیص بهینه منابع براساس اولویت‌ها و اولویت‌بندی پروژه‌ها است.

مهارت‌های تحلیلی و تصمیم‌گیری در مدیریت محصول به مدیران کمک می‌کند تا از اطلاعات و داده‌ها استفاده بهینه کنند، تصمیمات استراتژیک را با دقت اتخاذ کنند و فرآیند تصمیم‌گیری را بهبود بخشند. این مهارت‌ها در تعیین جهت استراتژیک محصول، برنامه‌ریزی توسعه، تحلیل ریسک و فرصت‌ها و بهبود پایدار محصول بسیار مؤثر هستند.

سخن آخر!

موفقیت یک محصول علاوه بر کیفیت و عملکرد آن، متاثر از توانایی مدیر محصول در ایجاد راهبردهای هوشمندانه نیز می‎باشد است. مدیریت محصول  نیازمند ترکیبی از مهارت‌های فنی، تجاری و ارتباطی است. مهارت‌های تحلیلی برای فهم عمیق‌تر مشتریان و بازار ارزیابی ریسک‌ها بسیار حیاتی هستند. 

همچنین، مهارت‌های ارتباطی و همکاری برای هماهنگی تیم‌ها، ارتباط موثر با مشتریان و همکاری با ذینفعان مختلف برای رشد و پیشرفت محصول بسیار ضروری هستند. با استفاده از این مهارت‌ها، مدیران محصول قادر خواهند بود بهترین تصمیمات را در مورد استراتژی محصول، طراحی و توسعه، بازاریابی و ارتباط با مشتریان بگیرند. با تمرکز بر نیازها و خواسته‌های مشتریان، مدیران محصول می‌توانند خدمات یا تولیدات را به بازار عرضه کنند که ارزش بیشتری را ارائه می‌دهند و رقابت‌پذیری سازمان را بهبود می‌بخشند.

منابع